Województwo zachodniopomorskie Województwo pomorskie warminsko-mazurskie Województwo podlaskie Województwo lubuskie Województwo wielkopolskie kujawsko-pomorskie Województwo mazowieckie Województwo lodzkie Województwo lubelskie Województwo dolnośląskie Województwo opolskie Województwo świętokrzyskie Województwo śląskie Województwo małopolskie Województwo podkarpackie

Biuro Regionalne KSOW Województwa Mazowieckiego

English 
baner

Ochrona środowiska

Dziś już wiemy: ludzkość, zachłystując się skokiem cywilizacyjnym, zapomniała, że ma to ogromny wpływ na kondycję otaczającej nas przyrody. Obecnie staramy się, by w parze z rozwojem gospodarczym i postępem technologicznym szły działania ograniczające ich negatywne skutki na środowisko. Mamy jednak co nadrabiać.

Od kwietnia do czerwca kartki w kalendarzu mają zdecydowanie zielony kolor. Nie tylko ze względu na wiosenny czas, ale na konkretne wydarzenia – Dzień Ziemi, Europejski Dzień Parków Narodowych, międzynarodowe dni: świadomości zagrożenia hałasem i różnorodności biologicznej oraz Światowy Dzień Ochrony Środowiska Naturalnego. Coraz większa świadomość, że nasza przyszłość zależna jest od kondycji przyrody, wpływa na zakres i intensywność działań podejmowanych również przez Samorząd Województwa Mazowieckiego oraz jego partnerów.

Punkt wyjścia działań ekologicznych

Podstawą wszelkich działań ekologicznych na Mazowszu jest „Program ochrony środowiska”. Ten aktualny został przyjęty przez Sejmik Województwa Mazowieckiego w roku 2012 i obejmuje lata 2011-2014 (z uwzględnieniem perspektywy do roku 2018). Zidentyfikowaliśmy w nim pięć obszarów priorytetowych. Pierwszy to „Poprawa jakości środowiska” – odnosi się do stanu powietrza, wód, powierzchni ziemi, a także dotyczy gospodarki odpadami oraz ochrony przed hałasem i promieniowaniem elektromagnetycznym. Drugi obszar – „Racjonalne gospodarowanie środowiskiem” – związany jest z zasobami wodnymi i geologicznymi oraz efektywnym wykorzystaniem energii. „Ochrona przyrody” łączy się z walorami przyrodniczymi, ochroną lasów i zwiększaniem ich powierzchni oraz zachowaniem różnorodności biologicznej. „Poprawa bezpieczeństwa ekologicznego” to kolejny obszar. Obejmuje ochronę przed powodzią i suszą oraz przed osuwiskami, jak też przeciwpożarową. Ostatni z wyodrębnionych obszarów to „Edukacja ekologiczna społeczeństwa”. Jest bardzo ważny – decyduje w dużym stopniu o skuteczności działań na rzecz ochrony środowiska. Z szacunków wynika, że łącznie na realizację „Programu ochrony środowiska” należy przeznaczyć ponad 28 mld zł. Środki na działania środowiskowe mogą pochodzić ze źródeł krajowych (z budżetów: państwa i samorządów, funduszy ekologicznych czy od przedsiębiorstw, są to także kredyty bankowe) oraz zagranicznych, głownie z Unii Europejskiej.

W jakich kierunkach zdążamy?

Ocena efektów wdrażania programu w latach wcześniejszych pokazuje pozytywne trendy w środowisku na Mazowszu. Więcej mieszkańców (zarówno w miastach, jak i na wsiach) korzysta z oczyszczalni ścieków, co naturalnie wiąże się ze wzrostem liczby budowanych i modernizowanych obiektów oraz systemów kanalizacyjnych. To ma z kolei przełożenie na zmniejszenie ilości ścieków nieoczyszczonych, wprowadzanych do wód powierzchniowych i ziemi. Ważną informacją, szczególnie teraz, jest poprawa istniejącej infrastruktury przeciwpowodziowej. Sukcesywnie zamykane są na Mazowszu składowiska niespełniające standardów UE oraz usuwane wyroby zawierające azbest. Mamy znaczącą powierzchnię gruntów leśnych, obszarów prawnie chronionych oraz ogólnodostępnych i osiedlowych terenów zielonych. Mimo spowolnienia gospodarczego, rosną nakłady inwestycyjne na ochronę środowiska. W miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego wprowadzane są zagadnienia dotyczące pól elektromagnetycznych, stref zagrożenia powodzią oraz zachowania wartości przyrodniczych.

Niepokojący nadal pozostaje fakt, że nie poprawia się jakość powietrza atmosferycznego. Do tego nie wykorzystujemy w pełni możliwości związanych z odnawialnymi źródłami energii. Co więcej, są sprzeciwy społeczności lokalnych wobec planowanych inwestycji OZE (elektrowni biogazowych, wodnych i wiatrowych). Brak społecznej akceptacji dotyczy również nowych form ochrony przyrody, a to utrudnia powiększanie i tworzenie parków krajobrazowych. Nie pomaga również luka, jaką stanowią nieuchwalane wieloletnie plany ochrony. A są to przecież podstawowe dokumenty określające zasady ochrony walorów oraz dopuszczalne formy zagospodarowania przestrzennego parków – narodowych i krajobrazowych, rezerwatów przyrody i obszarów „Natura 2000”. Na Mazowszu zmniejsza się ponadto powierzchnia użytków rolnych. Nadal za mało oddajemy selektywnie zbieranych odpadów komunalnych. A tempo rekultywacji terenów zdegradowanych i zdewastowanych jest stanowczo za wolne. Coraz bardziej dokucza nam hałas, przede wszystkim komunikacyjny. Wzrost liczby miejsc generowania promieniowania elektromagnetycznego przez rozwój telefonii komórkowej to kolejny efekt ułatwień cywilizacyjnych, bez których trudno wyobrazić sobie codzienność.

Czym właściwie oddychamy?

Największy problem na Mazowszu to zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym PM10 oraz wchodzącym w jego skład – benzo(a)pirenem. Źródłem tego pierwszego są: paliwa zużywane na cele komunalne i bytowe, technologiczne, związane z ruchem samochodowym oraz energetycznym spalaniem paliw w systemach grzewczych. Główną przyczyną występowania w powietrzu benzo(a)piranu jest niepełne spalanie paliw stałych, przede wszystkim węgla i drewna w piecach kaflowych czy otwartych kominkach. Jest on wprowadzany do powietrza także za sprawą przetwórstwa mięsnego na skalę komercyjną (np. przez fast foody). Innymi źródłami emisji benzo(a)piranu są pożary lasów, wypalanie łąk i ściernisk, nielegalne spalanie opon oraz śmieci na otwartej przestrzeni. To także emisja z pojazdów poruszających się po drogach, maszyn rolniczych, budowlanych, przemysłowych, jak też morskich oraz samolotów i lokomotyw.

Przełączamy na ekociepło

W województwie mazowieckim, w latach 2007-2009, opracowanych zostało osiemnaście programów ochrony powietrza. Przekroczenia poziomów dopuszczalnych pyłu zawieszonego PM10 występowały w strefach: powiat żyrardowski, miasta: Radom, Płock, Ostrołęka, aglomeracja warszawska (tu również przekroczenia poziomów dopuszczalnych dwutlenku azotu) i w powiatach: ciechanowskim, nowodworskim, grodziskim, żuromińskim, otwockim, piaseczyńskim, pruszkowskim, ostrowskim, wołomińskim, makowskim, mławskim, pułtuskim, legionowskim. Mamy, dotyczący całego województwa, program ochrony powietrza ze względu na przekroczenia poziomu docelowego benzo(a)pirenu. Dokumenty te są obecnie aktualizowane. Do końca 2010 r. obowiązywał województwo program uwzględniający fakt przekroczenia poziomu docelowego ozonu (aktualnie nie przekraczamy dopuszczalnego poziomu).

Dzięki przeprowadzonym analizom wiemy, że największy wpływ na zanieczyszczenie powietrza ma przede wszystkim niska emisja komunalna (np. powstająca podczas palenia w tradycyjnych piecach). Zatem działania naprawcze koncentrują się na podłączaniu gospodarstw domowych do miejskich sieci cieplnych oraz zastępowaniu pieców opalanych paliwami stałymi (drewnem, węglem) na te wykorzystujące paliwa ekologiczne (olej niskosiarkowy, gaz ziemny). Środowisko zatruwają również zanieczyszczenia związane z emisją komunikacyjną. Jak możemy temu zapobiegać? Na poziomie krajowym i regionalnym, modernizując drogi i budując obwodnice. Środki na realizację wymienionych działań pochodzą z budżetów: gmin, odbiorców ciepła, przedsiębiorstw energetyki cieplnej, zarządców dróg, a także funduszycelowych, m.in. drogowych. Szacunkowy koszt zrealizowanych działań w latach 2008-2011 wyniósł około 275 mln zł.

Powtórz, bo nie słyszę. Jest za głośno

Hałas, mierzony poziomem dźwięku wyrażanym w decybelach (dB), coraz dotkliwiej wpływa na nasze otoczenie. Wraz z nim występują często wibracje – drgania mechaniczne przenoszone na konstrukcję budynku albo ciało człowieka. Klimat akustyczny kształtowany jest głównie przez komunikację, przemysł i usługi. Najbardziej powszechny i uciążliwy jest hałas transportowy: drogowy (wzrastająca liczba użytkowanych pojazdów), lotniczy (na Mazowszu mamy pięć lotnisk oddziałujących na środowisko; w obrębie aglomeracji warszawskiej znajdują się dwa: Chopina, Warszawa–Babice, a poza aglomeracją trzy: w Modlinie, Mińsku Mazowieckim i Radomiu) oraz szynowy – kolejowy i tramwajowy.

Stan środowiska akustycznego oceniany jest w oparciu o badania prowadzone w ramach monitoringu hałasu. Wynika z nich, że na terenach zabudowy mieszkaniowej występują przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu rzędu kilkunastu dB, zarówno dla pory dnia, jak i w nocy. Stan ten potwierdzają również mapy akustyczne wykonane dla dróg, po których przejeżdża powyżej 16,4 tys. pojazdów na dobę. Na ich podstawie w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego w Warszawie zostały opracowane programy ochrony środowiska przed hałasem dla terenów poza aglomeracjami, przyjęte przez sejmik w 2009 r. Określiliśmy w nich obszary problemowe w obrębie sześciu dróg krajowych (nr: 2, 7, 8, 60, 61, 79) i jednej ekspresowej – S7. Łącznie jest to około 300 km.

W tym roku urząd marszałkowski opracuje również programy ochrony przed hałasem szynowym.

Jak radzić sobie z hałasem?

Bo z faktem, że towarzyszy większości z nas, musimy raczej się pogodzić. Paradoksalnie, jesteśmy zbyt zaawansowani cywilizacyjnie, by go wyeliminować. Możemy za to stosować rozwiązania zmniejszające jego uciążliwość i utrzymujące go w dopuszczalnych normach. Na Mazowszu utworzone zostały dwa obszary ograniczonego użytkowania – dla Lotniska Chopina i Portu Lotniczego Warszawa/ Modlin. Ogranicza się w nich dalszą zabudowę oraz podejmuje działania minimalizujące hałas, w tym m.in. poprzez wymianę stolarki okiennej, w szczególności w budynkach specjalnych (czyli placówkach oświatowych, szpitalach, domach pomocy). Warto budować przede wszystkim obwodnice i autostrady, a przebudowując drogi, w miejscach najbardziej zwartej zabudowy, zabezpieczyć je również w ekrany i nasypy ziemne. Mamy ich coraz więcej na Mazowszu i choć nie zawsze korzystnie wyglądają na tle krajobrazu, pozwalają w części ograniczyć negatywne oddziaływanie hałasu komunikacyjnego na ludzi. Z pewnością pomogą także ograniczenia prędkości i kontrole drogowe oraz zarządzanie ruchem. Zmiany w zapisach planów zagospodarowania przestrzennego i studiów uwarunkowań to zadanie przede wszystkim samorządów terytorialnych. Większość miast i gmin zajęła się aktualizacją dokumentów, tak aby uwzględniały one założenia programów ochrony środowiska przed hałasem.

Mogilniki już nie straszą

To dobra wiadomość. W latach 2010-2012, wspólnie z powiatami i Lasami Państwowymi, zlikwidowaliśmy zinwentaryzowane wcześniej obiekty. Było ich w sumie dziewięć. Mianem „mogilnik” określa się składowiska dla niebezpiecznych substancji (głównie przeterminowanych środków ochrony roślin), zlokalizowane np. w kręgach betonowych, bunkrach powierzchniowych czy powojskowych magazynach. Samorząd Województwa Mazowieckiego był koordynatorem tych działań – pozyskiwał środki finansowe, przygotowywał dokumenty przetargowe i przeprowadzał postępowanie oraz zajmował się rozliczaniem dotacji udzielonych z funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej – wojewódzkiego i narodowego. Na likwidację mogilników uzyskaliśmy w sumie ponad 7,1 mln zł.

Projekt: sadźmy drzewa

Lasy, zielone płuca naszej planety, odgrywają ważną rolę we współczesnej gospodarce światowej, która bardzo eksploatuje ich zasoby. Do czego może to doprowadzić, w mikroskali pokazuje przykład Wyspy Wielkanocnej. Jej dawni mieszkańcy, czerpiąc z naturalnych bogactw, nie robili tego racjonalnie. Kiedyś znajdowały się na wyspie lasy tropikalne, ale tubylcy wycięli je na własny użytek (budowa domów, łodzi), a to spowodowało wyjałowienie gleby i klęskę głodu.

Na Mazowszu od 2007 r. obowiązuje „Program zwiększania lesistości dla Województwa Mazowieckiego do roku 2020”. Szczegółowo wskazuje tereny, w których z uwagi na uwarunkowania przyrodnicze i społeczno-gospodarcze, należy sadzić drzewa. Jego założenia realizują: regionalne dyrekcje Lasów Państwowych (RDLP), samorządy powiatów i prywatni właściciele. Co 2 lata analizujemy, o ile zwiększyła się na Mazowszu powierzchnia gruntów zalesionych. Obecnie przygotowywany jest raport za lata 2011-2012, dlatego o efektach programu możemy pisać na przykładzie lat 2007-2010. W tym okresie na zalesienie 3248 ha wydatkowano 111,56 mln zł. Środki pochodziły głównie z UE w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Ich dystrybucją zajmowała się Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Po pierwsze – nie śmieć

Z założenia lasy są też miejscem atrakcyjnym pod względem turystycznym, rekreacyjnym i wypoczynkowym. Z założenia, bo rzeczy, jakie są do nich ukradkiem podrzucane, nie śniły się nawet filozofom. Trudno powiedzieć, kiedy staniemy się społeczeństwem w pełni odpowiedzialnym za stan środowiska naturalnego, ale z pewnością pomoże nam w tym „Wojewódzki Plan Gospodarki Odpadami dla Mazowsza”. Będziemy zatem zapobiegać i minimalizować powstawanie odpadów, wykorzystywać zawarte w nich materiały i surowce (poprzez odzysk i recykling), a dopiero z powodu braku innej możliwości – unieszkodliwiać.

Kapitał społeczny jest eko

O tym, że przepisy prawne potrafią być zawiłe, pewnie każdy z nas mógł się przekonać przynajmniej raz. Labirynt artykułów i ustępów oraz widmo kary za niedopełnienie obowiązku wynikającego z tej czy innej ustawy może przyprawić o porządny ból głowy. Wiadomo nie od dziś, że nieznajomość prawa szkodzi. Ustawa jest po to, by jej przestrzegać, a sankcja, by jej się poddać. Tylko jaki skutek przyniesie egzekwowanie prawa, jeśli ograniczamy go do wytycznej: wymagać i karać? I tutaj przychodzi refleksja. Może warto zacząć od wzmocnienia kapitału społecznego… Budowanie relacji społecznych i zaufania na poziomie: instytucja publiczna – obywatel przyniesie więcej korzyści z ekonomicznego, społecznego i również ekologicznego punktu widzenia niż nakładanie kar finansowych. Opłaty środowiskowe, bo ich temat dotyczy, łatwym zagadnieniem nie są. Dlatego warto przed wymaganiem i ewentualnym karaniem wprowadzić odpowiednie szkolenia. Że ma to sens i przynosi wymierne korzyści dla obu stron, pokazuje przykład szkoleń organizowanych w urzędzie marszałkowskim. Mają one charakter otwarty. Udziałem w nich zainteresowane są przede wszystkim osoby prowadzące działalność gospodarczą i korzystające ze środowiska oraz pracownicy tego typu przedsiębiorstw. W latach 2009-2012 przeprowadziliśmy trzydzieści pięć takich szkoleń. Skorzystało z nich ponad 1800 osób. Do 31 marca tego roku w kolejnych dwóch spotkaniach warsztatowych wzięły udział pięćdziesiąt dwie osoby. Tak prowadzona współpraca przynosi wymierne efekty – rośnie liczba składanych sprawozdań. W 2009 r. było ich 33 tys., zaś w 2012 już ponad 48 tys. Co więcej, do 31 marca br. urząd marszałkowski otrzymał prawie 25,5 tys. sprawozdań. Plusów tego rozwiązania jest więcej. Przede wszystkim, wzrost poziomu wiedzy podmiotów objętych przepisami o ochronie środowiska na temat sposobu naliczania opłat i cyklów sprawozdawczych. Szkolenia dają również możliwość przekazania informacji jeśli dotyczących nowych i aktualizowanych przepisów prawa w tym obszarze. A to przekłada się na większą liczbę poprawnie sporządzanych sprawozdań i wykazów składanych do marszałka województwa mazowieckiego.

W naszym zasięgu

„Przykład idzie z góry, siła działa z dołu”, to wykorzystywane w podejściu Kazein hasło, można śmiało przełożyć na grunt ochrony środowiska naturalnego. Ważne jest, że opracowujemy programy pozwalające niwelować skutki działalności człowieka w przyrodzie. Oceny ich realizacji, analizy i ewaluacje pozwalają nam trzymać rękę na ekologicznym pulsie. Jednak to ja, Pan, Pani, nasi bliscy i sąsiedzi, mamy realny wpływ na to, w jakim stanie jest otaczający nas świat natury…Na początek zacznijmy solidnie segregować odpady i nie zostawiajmy urządzeń na „stand by”(w trybie czuwania). Razem naprawdę możemy więcej…

Na podst. mat. Departamentu Środowiska i Departamentu Opłat Środowiskowych UMWM oprac. Elwira Kasprzak, Wydział Komunikacji Zewnętrznej w Kancelarii Marszałka

wstecz
Portale regionalne
mapa

Poradnik Gospodarka Odpadami w Kontekście Nowelizacji Ustawy o Utrzymaniu Czystości w Gminach

 
logo Unia Europejska
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich:
Europa inwestująca w obszary wiejskie
logo PROW
logo
Mapa serwisu    |    copyright KSOW 2009