Smart villages to społeczności, które wykorzystują technologie, innowacje i współpracę, by poprawić jakość życia mieszkańców. Nie chodzi o futurystyczne eksperymenty, lecz o nowy model rozwoju wsi w Europie.

Dr Łukasz Komorowski z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, autor publikacji Smart Villages jako koncepcja rozwoju obszarów wiejskich (2025) wyjaśnia, że „smart village to wieś, która potrafi wykorzystywać technologie i innowacje nie dla samej nowoczesności, lecz po to, by lepiej zaspokajać potrzeby mieszkańców”.

To nie projekt infrastrukturalny, ale – jak podkreśla badacz – sposób myślenia o rozwoju. „Nie chodzi o kopiowanie idei inteligentnych miast, lecz o wspieranie lokalnych wspólnot w budowaniu nowoczesnych, zrównoważonych i solidarnych modeli życia” – pisze Komorowski.

Projekt wspólnotowy

Idea inteligentnych wiosek pojawiła się w dokumentach Unii Europejskiej po raz pierwszy w 2017 r. W komunikacie Komisji Europejskiej wskazano, że są to „obszary wiejskie wykorzystujące innowacje cyfrowe, społeczne i ekologiczne, aby stawać się bardziej odporne i atrakcyjne”. Od tamtej pory smart villages stały się jednym z priorytetów Wspólnej Polityki Rolnej i programów badawczych, takich jak Horyzont Europa.

W dużym stopniu koncepcja ta rozwija wcześniejsze doświadczenia programu LEADER, opartego na współpracy lokalnych grup działania (LGD). Ich celem było oddolne planowanie i realizacja strategii rozwoju obszarów wiejskich. Smart villages łączą te społeczne mechanizmy z cyfryzacją usług, zieloną transformacją i współzarządzaniem.

„W przeciwieństwie do tradycyjnych projektów infrastrukturalnych, smart village nie jest czymś, co da się po prostu zbudować – to proces, w którym kluczową rolę odgrywa lokalna wspólnota” – podkreśla Komorowski.

Różne modele, jeden cel

Według badacza, inteligentna wieś może wyglądać bardzo różnie. W jednym przypadku będzie to gmina inwestująca w cyfrowe usługi publiczne, jak e-urząd, zdalne konsultacje medyczne czy szkolne platformy online. W innym – społeczność rolników tworzących wspólny system odnawialnych źródeł energii. Jeszcze gdzie indziej to lokalna sieć producentów żywności sprzedających swoje wyroby przez internet bez pośredników.

Łączy je wspólny mianownik: technologia ma służyć ludziom, a nie odwrotnie. „Kluczowym czynnikiem sukcesu nie jest infrastruktura, lecz kapitał społeczny – zaufanie, współpraca i umiejętność działania w sieci partnerskiej” – pisze Komorowski.

Badacz zaznacza też, że smart nie oznacza tylko cyfrowy. W wielu projektach chodzi raczej o inteligentne wykorzystanie lokalnych zasobów – tradycji, wiedzy, przyrody. „Smart village to proces modernizacji, który nie niszczy wiejskiej tożsamości, ale ją wzmacnia, pozwalając łączyć nowoczesność z zakorzenieniem w miejscu” – dodaje naukowiec.

Zpraszamy do zapoznania się z publikacją Smart villages jako koncepcja rozwoju obszarów wiejskich.

Źródła: academia.pan.pl,  www.irwirpan.waw.pl